عملکرد بسیاری از شبکه های آبیاری در دنیا پایین است که بررسی مشکلات این شبکه ها از اولویت های کشاورزی هر کشور به شمار می آید. در تحقیق حاضر، عملکرد شبکه از لحاظ توزیع آب در قسمتی از شبکه آبیاری درودزن در استان فارس بررسی شده است. برای این ارزیابی ها از شاخص هایی مانند نسبت عملکرد تحویل (Delivery Performance Ratio)، بازده و عدالت توزیع مکانی و زمانی آب استفاده شده است. این شاخص ها در دو حالت با استفاده از سطوح زیر کشت واقعی و سطوح زیر کشت قراردادی تعیین و بررسی شد که برای این کار در سه فصل آبیاری مختلف مقادیر آب تحویلی به کانال های درجه 3 در کانال اردیبهشت اندازه گیری گردید. نتایج نشان می دهد که کانال مورد مطالعه از لحاظ عدالت توزیع مکانی و زمانی آب عملکرد خوبی ندارد و کانال های بالادست بیش از کانال های پایین دست آب برداشت می کنند. همچنین تفاوت سطوح زیرکشت قراردادی با سطوح زیر کشت واقعی باعث می شود که تفاوت شاخص های عملکرد بسیار زیاد باشد که در بررسی ها باید به این موضوع توجه شود.

آبیاری کوزه ای یکی از روش های سنتی و هوشمندانه آبیاری زیر سطحی است که از دیرباز در مناطق خشک و کم آب رواج داشته است. این روش به عنوان یک راه حل کم مصرف و کارآمد برای صرفه جویی در آب، به ویژه در کشاورزی، مورد توجه قرار می گیرد.زمینه و هدف: پژوهش حاضر به دنبال بازشناسی الگوهای مناسب آبیاری بومی و کاربردی است تا با معرفی روش ها و فنون مورد استفاده توسط مردم بومی در مدیریت منابع آبی، به بهبود شرایط فعلی این حوزه کمک کند.روش پژوهش: جامعه آماری این پژوهش شامل کارشناسان، صاحب نظران و افرادی است که با دانش سنتی آبیاری آشنا هستند. برای انتخاب اعضای نمونه پژوهش، از روش نمونه گیری هدفمند و تکنیک مصاحبه نیم ساختار یافته استفاده شده است.یافته ها: بررسی ها نشان داد با توجه به نظر خبرگان آشنا به آبیاری کوزه ای، استفاده از این روش می تواند منجر به صرفه جویی قابل توجهی در مصرف آب شده و در عین حال روشی نوآورانه و منطبق با مناطق بسیار کم آب جهت کاشت برخی از محصولات کشاورزی می باشد و به دلیل کاهش مصرف آب و هزینه های مرتبط با آن، می تواند در بلند مدت به بهبود وضعیت اقتصادی کشاورزان مناطق کویری کمک کند.

آبیاری جویچه ای گردشی )غلام گردشی( یک نوع آبیاری جویچه ای تغییر فرم یافته است که در مزارع کوچک ایران کاربرد دارد ولی تا بحال مطالعه ای در رابطه هیدرولیکی آن صورت نگرفته است. استفاده از این روش آبیاری بخصوص در خاک های با بافت سنگین و شیب زیاد در مقایسه با روش سنتی آبیاری جویچه ای می تواند رواناب انتهایی را کاهش و راندمان آبیاری را افزایش دهد. به همین منظور برای بررسی عملکرد هیدرولیکی آبیاری جویچه ای گردشی و مقایسه آن با آبیاری جویچه ای معمولی، مطالعه ای در سه مزرعه آزمایشی خزانه با بافت خاک لوم شنی رسی و سه شیب 0.3، 1 و 2 درصد، دانشگاه با بافت خاک لوم شنی رسی و شیب 0.29 درصد و رودشت با بافت خاک رسی و شیب 0.1 درصد انجام شد. جویچه ها و جویچه های گردشی با شرایط یکسان ایجاد شدند و از دستگاه انتقال آب به جویچه که قادر است تحت فشار ثابت دبی مورد نظر را به جویچه ها انتقال دهد استفاده شد. برای تعیین عوامل معادله نفوذ کوستیاکف - لوییس از روش بیلان حجم در آبیاری جویچه ای استفاده شد. نتایج نشان داد در تمامی مزارع آزمایشی برای شرایط یکسان شامل: زمان آبیاری و دبی آب ورودی به جویچه، در روش جویچه ای گردشی سرعت پیشروی آب و رواناب انتهایی کمتر از روش جویچه ای می باشد. در هر سه مزرعه آزمایشی میزان نفوذ در روش جویچه ای گردشی بیشتر از روش جویچه ای بود که با افزایش شیب این تفاوت کاهش یافت. سطح مقطع خیس شده جویچه در هر دو روش آبیاری برای هر یک از مزارع آزمایشی تقریبا یکسان بود. در هر سه مزرعه آزمایشی با افزایش عمق خالص آبیاری راندمان کاربرد در مزرعه برای هر دو روش آبیاری افزایش یافت. در هر دو روش آبیاری معادلات پیشروی تعیین شده با ضریب تبیین بیش از 90 درصد قادر به پیش بینی ارقام اندازه گیری شده بودند. اختلاف دو روش آبیاری از نظر مسافت طولی پیشروی آب و عمق آب نفوذ یافته در طول جویچه در سطح 5 درصد معنی دار بود.

در این پژوهش ژرفای بهینه آب آبیاری برای گیاه ذرت، در روش آبیاری بارانی، در منطقه باجگاه (در 15 کیلومتری شیراز)، در شرایط مختلف حداکثر محصول، محدودیت زمین و محدودیت آب تعیین گردیده است.نتایج بیانگر آن است که در حداکثر محصول، ژرفای بهینه آب آبیاری برابر 77 سانتی متر، در شرایط محدودیت زمین، به علت کم بودن هزینه آب و حساسیت زیاد گیاه ذرت نسبت به آب، ژرفای بهینه آب آبیاری برابر 76.8 سانتی متر، و در شرایط محدودیت آب، ژرفای بهینه آب آبیاری برابر 73.4 سانتی متر به دست می آید. در شرایط محدودیت آب، برای بیشترین سود دهی از کشت ذرت، فقط تا 4.7 درصد از آب را نسبت به مصرف آن در حداکثر محصول می توان صرفه جویی نمود.

این پژوهش در سال های زراعی 1394 و 1395 در شهرستان ساری با آزمایش کرت های خردشده با سه فاکتور اصلی (دور آبیاری) و سه فاکتور فرعی (مقدار آب آبیاری) در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. دورها، انجام آبیاری بعد از 20، 35 و 50 میلی متر تبخیر از تشت تبخیر کلاس A بود (به ترتیب F-20، F-35 و F-50). آبیاری در 3 مقدار 100، 75 و 55 درصد نیاز آبی انجام شد (به ترتیب FI، PRD-75 و PRD-55 که FI به صورت معمولی و PRD متناوب در طرفین ریشه بود). تحلیل آماری داده ها با نرم افزار SAS و آزمون دانکن انجام شد. با توجه به اختلاف غیرمعنی دار برای عملکرد دانه بین FI و PRD-75، با کاربرد PRD-75 می توان حدود 13% در مصرف آب صرفه جویی کرد. تیمارهای F20-FI و F20-PRD75 به ترتیب بهترین نتایج را برای عملکرد دانه داشتند. تیمارهای F20-PRD75 و F35-FI بهترین نتایج را برای عملکرد روغن داشتند.